Historia stereoskopii i obrazu 3D – oś czasu

Rok / epoka	Osoba / wydarzenie	Co się wydarzyło	Znaczenie dla historii 3D
Prehistoria – starożytność	Pierwsze sposoby przedstawiania głębi	Już malowidła paleolityczne korzystały z przesłaniania obiektów, późniejsza sztuka ze światłocienia i innych jednoocznych wskazówek głębi. Nie była to jeszcze stereoskopia.	Człowiek od tysięcy lat próbował przedstawić przestrzeń na płaskiej powierzchni.
IV w. p.n.e.	Arystoteles	Analizował widzenie dwojgiem oczu i zjawiska związane z podwójnym widzeniem.	Jedne z najstarszych zachowanych rozważań nad widzeniem obuocznym.
ok. 100–170 n.e.	Klaudiusz Ptolemeusz	Prowadził eksperymentalne badania nad korespondencją kierunków widzenia obojga oczu.	Ważny krok w stronę naukowego opisu widzenia binocularnego.
1492–1513	Leonardo da Vinci	Zauważył, że lewe i prawe oko oglądają scenę z nieco różnych pozycji. Opisał też sytuacje, gdy fragment obiektu widoczny jest dla jednego oka, lecz zasłonięty dla drugiego – zjawisko dziś określane m.in. jako „da Vinci stereopsis”.	Leonardo bardzo zbliżył się do fizjologicznych podstaw stereoskopii, choć nie skonstruował systemu obrazowania stereoskopowego.
ok. 1600	Jacopo Chimenti da Empoli	Dwa niemal identyczne rysunki artysty były później uznawane przez Davida Brewstera za możliwą parę stereoskopową. Współczesne badania nie potwierdziły jednak przekonującego efektu stereoskopowego.	Ciekawa, ale kontrowersyjna „prehistoria stereogramu”.
lata 1830.	Charles Wheatstone	Eksperymentował z urządzeniami pozwalającymi podawać każdemu oku osobny obraz. Egzemplarze stereoskopów wykonywano dla niego już przed oficjalną publikacją.	Powstaje techniczna podstawa nowoczesnej stereoskopii.
21 czerwca 1838	Charles Wheatstone – stereoskop zwierciadlany	Wheatstone przedstawia Royal Society pracę Contributions to the Physiology of Vision i stereoskop wykorzystujący lustra. Odpowiednio przygotowane dwa rysunki były widziane jako jeden przestrzenny obiekt.	Umowna data narodzin stereoskopii. Z tego powodu 21 czerwca obchodzony jest Stereoscopy Day.
1839	Daguerre i Talbot – narodziny praktycznej fotografii	Niemal równolegle z wynalazkiem stereoskopu następuje przełom w utrwalaniu obrazów fotograficznych.	Połączenie fotografii i stereoskopii okazało się kluczowe – ręczne rysowanie dwóch idealnie zgodnych perspektyw przestało być konieczne.
1840	William Henry Fox Talbot + Wheatstone	Wheatstone poprosił Talbota o wykonanie w Lacock Abbey par fotografii przeznaczonych do oglądania stereoskopowego.	Jedne z pierwszych prób fotografii stereoskopowej, już zaledwie rok po publicznym ogłoszeniu fotografii.
1849	Sir David Brewster	Konstruuje znacznie mniejszy stereoskop soczewkowo-pryzmatyczny – tzw. stereoskop lentikularny Brewstera.	Stereoskop przestaje być dużym instrumentem laboratoryjnym i może stać się produktem konsumenckim.
1850	Jules Duboscq	Paryski optyk dostrzega potencjał konstrukcji Brewstera i rozpoczyna jej wytwarzanie.	Początek komercjalizacji stereoskopu na dużą skalę.
1851	Great Exhibition, Crystal Palace, Londyn	Publiczności zaprezentowano stereoskopy i stereoskopowe dagerotypy. Library of Congress wskazuje tę wystawę jako pierwszą publiczną ekspozycję stereodagerotypów.	Rozpoczyna się pierwsza wielka stereoskopomania.
1851–1855	Thomas Richard Williams	Tworzy stereoskopowe dagerotypy, portrety, martwe natury i sceny rodzajowe; później m.in. słynną serię Scenes in Our Village.	Jeden z pierwszych twórców traktujących stereofotografię nie tylko dokumentacyjnie, lecz także jako medium artystyczne.
lata 1850.	Lady Mary Rosse	Wykonuje m.in. stereofotografie słynnego teleskopu „Leviathan of Parsonstown”.	Jedna z interesujących pionierek stereofotografii i przykład wykorzystania jej do dokumentacji naukowej.
1853	Wilhelm Rollmann	Proponuje separowanie obrazów przeznaczonych dla lewego i prawego oka za pomocą kolorów i odpowiednich filtrów.	Początek technologicznej drogi prowadzącej do anaglifów i czerwono-niebieskich/cyjanowych okularów 3D.
1854	London Stereoscopic Company	Powstaje jedna z najważniejszych firm w historii stereofotografii. Już w 1856 r. reklamowała zbiór ponad 10 tys. widoków stereoskopowych; katalog z 1858 r. miał obejmować ponad 100 tys. stereofotografii.	Stereo staje się pierwszym naprawdę masowym medium fotograficznym.
1856–1859	Francis Frith	Podczas wypraw do Egiptu i na Bliski Wschód wykonuje dużą liczbę stereoskopowych fotografii zabytków i krajobrazów.	Stereoskop zaczyna pełnić rolę „wirtualnej turystyki”. Europejczyk może oglądać Egipt w przestrzeni, nie opuszczając salonu.
1858	Joseph-Charles d'Almeida	Demonstruje projekcję dwóch obrazów przez czerwony i zielony filtr, oglądanych przez analogiczne okulary.	Jeden z bezpośrednich przodków projekcyjnego kina anaglifowego.
1858–1861	William England	Fotografuje dla London Stereoscopic Company Irlandię, Francję, USA, Kanadę i wodospad Niagara. Jego widoki Ameryki znalazły masową dystrybucję w Europie.	Stereofotografia staje się globalnym medium podróżniczym.
1859	Oliver Wendell Holmes	Projektuje bardzo prosty ręczny stereoskop. Nie patentuje konstrukcji, dzięki czemu powstaje ogromna liczba tanich odmian „Holmes stereoscope”.	Radykalnie obniża próg wejścia do świata fotografii 3D.
1861–1865	Wojna secesyjna	Powstają tysiące stereofotografii: obozy, fortyfikacje, żołnierze, ale również polegli na polach bitew.	Jedno z pierwszych wielkich wydarzeń historycznych dokumentowanych w masowej skali w 3D.
1860–1864	Carleton Watkins	W Yosemite wykonuje około 100 stereograficznych widoków obok monumentalnych płyt fotograficznych.	Stereo zaczyna odgrywać ważną rolę w fotografii krajobrazowej i poznawaniu amerykańskiego Zachodu.
1868–1870s	Eadweard Muybridge	Wykonuje stereografie Yosemite i innych terenów amerykańskiego Zachodu; część sprzedawana jest przez firmy fotograficzne San Francisco.	Zanim Muybridge zasłynął badaniami ruchu, był również znaczącym stereografem krajobrazowym.
1867–1874	Timothy H. O'Sullivan	Dokumentuje ekspedycje geograficzne amerykańskiego Zachodu; zachowały się liczne stereokarty z jego wypraw.	Przykład stereoskopii na styku sztuki, nauki, kartografii i dokumentacji.
ok. 1870–1920	Złota epoka stereokarty	Library of Congress określa ten okres jako czas największej popularności stereografów. Kolekcjonowano podróże, wydarzenia, krajobrazy, przemysł, katastrofy, sławnych ludzi.	Stereoskop spełnia funkcję, którą później przejmą kino i telewizja: jest oknem na świat stojącym w salonie.
1882	Elmer i Bert Underwood – Underwood & Underwood	Firma zaczyna od dystrybucji stereokart, później organizuje własną produkcję. W 1901 r. wydaje około 25 000 stereokart dziennie.	Stereografia osiąga skalę przemysłu medialnego.
1891	Louis Ducos du Hauron	Rozwija druk, w którym obrazy lewego i prawego oka nakładane są w różnych kolorach. Upowszechnia się określenie anaglif.	Można drukować jeden obraz 3D zamiast dwóch osobnych fotografii.
1892	Benneville Lloyd Singley – Keystone View Company	Powstaje późniejszy gigant stereofotografii. W 1905 r. Keystone był największym przedsiębiorstwem stereograficznym świata i oferował tysiące widoków.	Drugi wielki filar przemysłowej stereografii obok Underwood & Underwood.
1893	Jules Richard – Vérascope	Richard patentuje kompaktowy, metalowy aparat stereoskopowy Vérascope. Później tworzy również Taxiphote – salonowy automat do oglądania stereoskopowych przeźroczy.	Fotografowanie 3D staje się znacznie łatwiejsze dla zaawansowanych amatorów.
ok. 1900	Kluby stereoskopowe	Powstają pierwsze organizacje skupiające stereofotografów. Jednocześnie kino i pocztówka zaczynają odbierać stereokartom publiczność.	Pierwsza wielka fala stereo zaczyna przechodzić z masowej rozrywki w hobby pasjonatów.
1907	Auguste i Louis Lumière – Autochrome	Wchodzi na rynek pierwszy praktyczny proces fotografii barwnej. Powstają również stereoskopowe autochromy, łączące przestrzeń z naturalnym kolorem.	Po raz pierwszy domowy stereoskop może pokazać świat jednocześnie przestrzennie i w kolorze.
lata 1910.–1920.	Spadek znaczenia stereokarty	Kino, ilustrowana prasa i pocztówka stają się wygodniejszymi mediami masowymi.	Pierwsze wielkie załamanie rynku 3D. Stereoskopia jednak nie znika.
1922	Harry K. Fairall – The Power of Love	Pierwszy pełnometrażowy film stereoskopowy pokazany komercyjnej publiczności. Korzystał z anaglifowego systemu czerwono-zielonego. Wcześniej Edwin S. Porter przeprowadził projekcyjne próby 3D w 1915 r.	Narodziny pełnometrażowego kina 3D.
1928	John Logie Baird – telewizja stereoskopowa	Baird demonstruje stereoskopową telewizję – prymitywną, ale działającą koncepcję przesyłania przestrzennego obrazu.	Telewizja 3D nie narodziła się po Avatarze. Jej demonstracja nastąpiła ponad 80 lat wcześniej.
1939	William Gruber, Harold Graves – View-Master	View-Master zostaje zaprezentowany podczas World's Fair w Nowym Jorku. Początkowo był pomyślany bardziej jako narzędzie edukacyjne i podróżnicze, a dopiero później stał się ikoną dziecięcej rozrywki.	Jedna z najtrwalszych form masowej stereoskopii XX wieku.
1947	Seton Rochwite – Stereo Realist	Na rynek trafia Stereo Realist firmy David White – aparat 35 mm tworzący stereoskopowe slajdy.	Początek wielkiego amatorskiego boomu stereofotografii barwnej lat 50.
1951	Norman McLaren i Festival of Britain	McLaren współtworzy eksperymentalne filmy 3D prezentowane podczas londyńskiego Festival of Britain.	Stereo zostaje potraktowane jako potencjalnie pełnoprawny język artystyczny filmu.
1952	Bwana Devil	Sukces hollywoodzkiego filmu uruchamia wielką falę produkcji 3D.	Hollywood szuka technologii, która zatrzyma widzów w kinach w epoce gwałtownej ekspansji telewizji.
1953	**House of Wax, Kiss Me Kate, Hondo**	Duże wytwórnie inwestują w stereoskopowe produkcje, najczęściej wykorzystujące polaryzację zamiast klasycznych anaglifów.	Pierwszy wielki hollywoodzki „boom 3D”.
1954–1955	Załamanie pierwszego boomu kinowego	Dial M for Murder Hitchcocka zostaje nakręcony w 3D, ale w chwili premiery wiele kin pokazuje już wersję płaską. Projekcja stereoskopowa jest kosztowna i kłopotliwa, a CinemaScope daje szeroki, widowiskowy obraz bez okularów.	Klasyczny schemat powtarzający się później: ogromne zainteresowanie → nadprodukcja → zmęczenie widzów → powrót 3D do niszy.
lata 1960.–1970.	Salvador Dalí	Dalí intensywnie interesuje się stereoskopią, holografią i anaglifami. W latach 70. tworzy m.in. serię par obrazów malowanych z dwóch punktów widzenia.	Jeden z najważniejszych przykładów świadomego zastosowania stereoskopii w malarstwie wysokiej sztuki.
1970–1985	Drugi revival kina 3D	3D wraca głównie jako efekt atrakcyjności w horrorach, filmach sensacyjnych i produkcjach eksploatacyjnych.	Stereo przeżywa kolejną falę, ale nadal traktowane jest często bardziej jako efekt specjalny niż język filmowy.
1986	Transitions – Colin Low, Tony Ianzelo, Ernest McNabb	National Film Board of Canada i IMAX tworzą dla Expo 86 pierwszy film IMAX 3D. Ze względu na wielkość kamer konieczny był system luster oraz ich bardzo dokładna synchronizacja.	Rozpoczyna się era wielkoformatowego, bardzo wysokiej jakości kina stereoskopowego.
1986–2008	Era IMAX 3D	3D staje się atrakcyjną częścią kin naukowych, muzeów, parków tematycznych i IMAX.	Powoli przygotowuje publiczność i przemysł do cyfrowego renesansu 3D.
2000–2008	Cyfrowa projekcja	Cyfrowa technologia eliminuje wiele problemów klasycznej projekcji z dwóch taśm: synchronizację, zużywanie kopii i różnice jasności. Systemy takie jak RealD szybko zwiększają liczbę ekranów.	Powstaje infrastruktura umożliwiająca skalę, jakiej analogowe kino 3D nie mogło osiągnąć.
grudzień 2009	James Cameron – Avatar	Avatar został zrealizowany przy wykorzystaniu rozwijanego przez Camerona i Vince'a Pace'a systemu Fusion 3-D Camera. System umożliwiał precyzyjną kontrolę rozstawu kamer i konwergencji.	Film staje się punktem zwrotnym. Cambridge określa rok 2009 jako początek epoki cyfrowego kina 3D, gdy po sukcesie Avatara studia masowo rozpoczęły produkcję filmów stereoskopowych.
styczeń 2010	CES – eksplozja 3D TV	Samsung, Panasonic, Sony, Toshiba i inni producenci prezentują telewizory, odtwarzacze Blu-ray oraz urządzenia 3D. IEEE opisywał 3D jako motyw przewodni CES 2010.	Sukces Avatara zostaje potraktowany jako dowód, że konsumenci chcą 3D również w domu.
2010	Samsung, Panasonic, Sony – telewizory 3D; ESPN 3D	Na rynek trafiają konsumenckie telewizory stereoskopowe. ESPN uruchamia w czerwcu kanał ESPN 3D przy okazji mundialu w RPA.	Szczyt przekonania branży, że 3D będzie kolejnym standardem telewizji po HD.
2011–2012	BBC, Sky, sport i igrzyska olimpijskie	BBC testuje 3D, w tym transmisje z igrzysk olimpijskich w Londynie; sport wydaje się naturalnym kandydatem do przestrzennej telewizji.	Ostatnia duża próba zbudowania regularnego rynku telewizyjnych treści 3D.
2013	Pęknięcie bańki 3D TV	ESPN zapowiada zamknięcie ESPN 3D z powodu ograniczonej adopcji. BBC również kończy eksperymenty, wskazując na małe zainteresowanie odbiorców.	Branża dostaje czytelny sygnał: widzowie lubią 3D jako wydarzenie kinowe, ale niekoniecznie jako codzienny sposób oglądania telewizji.
2014	Niska penetracja rynku	Badania Ofcom wykazywały telewizor 3D-ready tylko w 9% gospodarstw w Wielkiej Brytanii i 8% w USA; nawet w Niemczech było to 17%. Ofcom wskazywał też odwrót BBC i ESPN oraz rosnące zainteresowanie 4K/8K.	Zamiast 3D nowym argumentem sprzedażowym zaczyna być rozdzielczość obrazu.
2017	Sony i LG rezygnują z 3D TV	Ostatni wielcy producenci usuwają funkcję 3D z nowych linii telewizorów. LG tłumaczy decyzję bardzo niskim rzeczywistym użyciem funkcji i większym zainteresowaniem odbiorców HDR.	Praktyczny koniec konsumenckiego boomu telewizji stereoskopowej rozpoczętego po Avatarze.
lata 2020.	3D pozostaje, ale zmienia medium	Kino 3D nadal istnieje, jednak przestaje być obowiązkowym elementem każdego blockbustera. Jednocześnie fundamentalna zasada Wheatstone'a żyje w goglach VR, AR i urządzeniach XR.	Stereoskopia nie umarła – przeniosła się z telewizora bezpośrednio przed oczy użytkownika.

Historia stereoskopii i obrazu 3D – oś czasu

Sprawdź ten temat w praktyce

Powiązane narzędzia

Powiązane produkty